Kadir Canatan Yazdı: Milliyetçiliğin Ürettiği Mitler

12.03.2024

Milliyetçilik, belirli bir ulusun veya etnik grubun kimliğini, sadakatini ve çıkarlarını teşvik etmeyi ve güçlendirmeyi amaçlayan bir ideoloji ve siyasi harekettir. Kişinin kendi milletinin yüceliğine ve önemine olan inancının yanı sıra onun egemenliğini, bağımsızlığını ve kültürel birliğini koruma veya güçlendirme arzusu olarak da tanımlanabilir. 

Milliyetçilik, kültürel ve etnik milliyetçilikten siyasi ve anayasal milliyetçiliğe kadar farklı biçimler alabilir. Milletin birlik ve kurtuluş gücünü artırmak için ama aynı zamanda bölünmeye, ayrımcılığa, çatışmaya ve hatta mikro milliyetçiliklere de yol açabilir. Milliyetçiliğin etkisi; bağlama, hedeflerine ve belirli bir toplumda uygulanma şekline bağlıdır. 

Milliyetçilik, ulusal bir grup içinde birlik, kimlik ve üstünlük duygusunu güçlendirmeye hizmet eden çeşitli mitler üretebilir. Nitekim modern milliyetçilik 19. yüzyıl ve 20. yüzyıl boyunca bazı yaygın mitler de doğurmuştur. Bunlardan bazı örnekler vereceğiz. 

 

Etnik ve Kültürel Saflık Miti 

Yaygın bir milliyetçi mit, belirli bir ulusun etnik köken, kültür, dil veya din açısından homojen olduğunu savunan etnik veya kültürel saflık efsanesidir. Bu, ülke içindeki azınlık gruplara karşı ayrımcılığa, çeşitlilik ve çoğulculuğun inkarına yol açabilir. Gerçekte saf bir etnik grup veya kültür yoktur, bu varsayılan bir kurgudur ve milliyetçilik sözde bu varsayımı güçlendirmek için toplumu homojenleştirme politikaları güdebilir. Dil ve etnik kökene dayalı temizlik bu politikanın bir sonucudur.  

 

Tarihsel Zafer Miti 

Milliyetçi ideolojiler sıklıkla geçmişin yüceltilmesine ve ulusun tarihsel büyüklüğünün abartılı bir şekilde vurgulanmasına başvurabilir. Bu, tarihin seçici bir şekilde yorumlanmasına ve belirli olayların veya rakamların diğerleri pahasına yüceltilmesine yol açabilir. Her milletin tarihinde zaferler olduğu gibi mağlubiyetler de vardır. Yine her milletin tarihinde karanlık sayfalar mevcuttur. Tarihsel olarak temiz, yüce ve her zaman zafer kazanmış milletler yoktur. Bu şekilde lanse edilen milletlerin gerçek tarihi incelenirse bu karanlık sayfalar ve kirli sicili hemen ortaya çıkacaktır.  

Düşman İmajları ve Tehditlere İlişkin Mitler 

Milliyetçiliğe, diğer ulusların veya grupların kendi ulusal kimliğine veya çıkarlarına tehdit olarak tasvir edildiği düşman imajlarının yaratılması eşlik edebilir. Milliyetçilik tutunmak için mutlaka bir öteki icat eder ve onu ötekileştirir. Ulusal bağımsızlık sürecinde savaştığı milletleri dış düşman olarak ilan eder. Bu durum yabancı düşmanlığına, ırksal önyargılara ve çatışmalara yol açabilir. 

 

İstisnacılık Miti 

Milliyetçi mitler, kişinin ulusunun benzersiz ve istisnai olduğu, dünyada özel bir misyonu veya kaderi olduğu fikrini içerebilir. Bir milliyetçi şöyle düşünür: “Benim milletim başka milletlere benzemez, farklıdır ve istisnaidir.” Bu, diğer uluslara karşı üstünlük duygusuna ve kişinin kendi eksiklikleri üzerinde eleştirel düşünme eksikliğine yol açabilir. 

 

Bölgesel Toprak İddialarına İlişkin Mitler 

Milliyetçilik, belirli alanların ulustan ayrılamaz olduğunu, ilhak edilme veya kontrol edilme hakkına sahip olduğunu belirten toprak iddialarını içerebilir. Kendi sınırlarına çekilmiş çok az milliyetçilik türü vardır. Özellikçe geçmişte imparatorluk kurmuş milletler ve sömürgeci milletler sık sık bu tür iddialarla sahneye çıkarlar. Bu, bölgesel çatışmalara ve komşu ülkelere karşı saldırganlığa yol açabilir. 

 

Düşünsel Türdeşlik Miti  

Milliyetçilik, aynı zamanda, ulusal birlik ve dayanışma adına muhalif seslerin bastırılması veya ötekileştirilmesiyle, ulus içinde ideolojik veya siyasi tekdüzelik talebine de yol açabilir. Bu bağlamda farklı milliyetçilik türleri kendi aralarında rekabete girebilecekleri gibi hepsinin de muhalefet gruplarına karşı ortak bir tahammülsüzleri vardır. Muhalif gruplar, çoğunlukla “dış güçlerin uzantısı” olarak damgalanırlar. İçerdeki bu millet düşmanları, haindirler ve derhal bastırılmaları gerekir.  

 

Kurtarıcı (Ulusal Kahraman) Efsanesi 

Kurtarıcı ulusal kahramanı efsanesi, milliyetçi ideolojilerde ve tarihi anlatılarda sıklıkla bulunan bir temadır. Bu efsane, genellikle kriz, baskı veya işgal zamanlarında ulusun kurtarıcısı veya kurtarıcısı olarak görülen bir birey veya grup insan etrafında döner. Bu tür Kurtarıcı mitinin bazı özellikleri vardır: 

  • Kahramanlık Eylemleri: Ulusal kahraman, milletin özgürlük, bağımsızlık veya egemenlik mücadelesinde gösterdiği kahramanlıklardan ve fedakarlıklarından dolayı övülür. Bu kahramanlık eylemleri askeri, siyasi, kültürel veya sembolik nitelikte olabilir. 
  • Liderlik: Ulusal kahraman genellikle insanlara baskıya karşı durmaları ve ulusal dava uğruna mücadele etmeleri için ilham veren ve onları harekete geçiren karizmatik ve ileri görüşlü bir lider olarak kabul edilir. Bu liderlere genellikle birlik ve direnişin sembolleri olarak saygı duyulur. 
  • Zafer: Kurtarıcı ulusal kahraman efsanesi genellikle görkemli bir zaferle veya ulusun zalimlerden kurtuluşuyla sonuçlanır. Bu zafer çoğu zaman tarihte bir dönüm noktası olarak görülür, milli karakterin ve iradenin zaferi olarak kutlanır. 
  • Kimliği Geliştirmek: Kurtarıcı ulusal kahraman efsanesi, ulusal kimlik ve gurur duygusunu geliştirmek, çağdaş ulus için bir ilham ve meşruiyet kaynağı olarak geçmişi idealleştirmek ve yüceltmek için kullanılır. 
  • Hafızanın Devamlılığı: Bu mit genellikle ulusal kahramanın anısını ve onun ulusun kolektif hafızasındaki başarılarını canlı tutmaya ve güçlendirmeye hizmet eden hikayeler, anıtlar, anıtlar ve ritüeller aracılığıyla aktarılır. 

Kurtarıcı ulusal kahramanı mitinin bazen karmaşık sosyal, politik ve kültürel faktörleri göz ardı ederek veya örtbas ederek tek taraflı veya basit bir tarih görüşü sunmak için kullanılabileceğini belirtmek önemlidir. Bu nedenle, bir ulusun tarihini incelerken milliyetçi anlatılara eleştirel yaklaşmak ve çok çeşitli perspektiflere ve kaynaklara başvurmak gerekir. 

Milliyetçiliğin doğası gereği kötü ya da olumsuz olmadığını, ancak ayrımcılık tohumları ekmek, ayrımcılığı haklı çıkarmak ya da diğer gruplara karşı saldırganlığı meşrulaştırmak için kullanıldığında potansiyel tehlikeler taşıdığını belirtmek önemlidir. Eleştirel düşünme, tarih ve kimliğe dair incelikli bir anlayış, milliyetçiliğin karmaşıklığını anlamak ve toplum üzerindeki etkisini değerlendirmek için gereklidir. 

 

Bu yazıda yer alan fikirler yazara aittir. Farklı Bakış’ın bakış açısını yansıtmayabilir.

Kadir Canatan’ın Tüm Yazıları

Önerilen Yazılar

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.